gad.JPG

Aktualizm geologiczny

Aktualizm geologiczny lub uniformitarianizm (ang. uniformitarianism) to zasada wykorzystywana w stratygrafii, która zakłada, że obecnie obserwowane procesy i zjawiska przebiegały w taki sam sposób w przeszłości i dlatego zapis stratygraficzny może być wytłumaczony poprzez współcześnie działające procesy.

Wprowadzenie koncepcji aktualizmu geologicznego jest przypisywane Jamesowi Huttonowi (1795). Została ona jednak rozwinięta przez Charlesa Lyella w jego "Principles of Geology" wydanej w latach 1830 - 1833. Pierwotnie aktualizm wiązał się także z przekonaniem, że procesy na Ziemi zawsze przebiegały z takim samym natężeniem (np. energia transportu, ilość transportowanego materiału).

Teoria pojawiła się w odpowiedzi na wczesne teorie katastrofistów, którzy interpretowali zapis stratygraficzny w kontekście nagłych wydarzeń nawiązując do potopu. Wprowadzenie aktualizmu pod koniec w XVIII wieku służyło więc wprowadzeniu do geologii metodologii badań opartej jedynie na obserwacji.

Ponieważ warunki panujące na Ziemi nie są niezmienne, założenia aktualizmu geologicznego były wielokrotnie krytykowane (Gould 1965) jako potencjalnie prowadzące do mylnych wniosków i ograniczające tworzenie nowych teorii naukowych. Już w 1843 roku James Hall odrzucał uniformitarianizm substancjalny mówiący o jednakowej skali, czy natężeniu procesów i zjawisk w historii Ziemi. Zaakceptował jednocześnie uniformitarianizm metodyczny, który zakłada, że prawa rządzące tymi procesami i zjawiskami są niezmienne. Zasada przetrwała w tej formie do dzisiaj i jest często w skrócie wyrażana przez znane sformułowanie: "teraźniejszość jest kluczem do przeszłości".

Literatura

Gould, J.S. 1965. Is uniformitarianism necessary? American Journal of Science 263, 223-228
Baker, V.R. 1998. Catastrophism and uniformitarianism: logical roots and current relevance in geology. Special Publication of Geological Society of London 143, 171-182
Rudwick, M.J.S. 1998. Lyell and the Principles of Geology. Special Publications of Geological Society of London 143, 3-15.