Arkoza

Arkoza (ang. arkose), piaskowiec arkozowy, arenit arkozowy, w petrografii, wg definicji Folka z 1965 roku, rodzaj piaskowca o przewadze ziaren skaleni nad składnikami litycznymi (fragmentami skał) przy udziale ziaren kwarcowych mniejszym niż 75% (niektóre źródła błędnie podają, że udział ziaren skaleni wynosi co najmniej 25%, jednak wg klasyfikacji Folka łączny udział składników lityczych i ziaren skaleni wynosi co najmniej 25%). Udział samych ziaren skaleni może wynosić jedynie niewiele ponad 12,5% (Pettijohn 2012).

Określenie arkoza zostało wprowadzone przez Brogniarta w 1826 roku jako nazwa na źle wysortowane, bogate w skalenie piaskowce (z pewnym udziałem kaolinitu) z Orwarnii we Francji. Piaskowce arkozowe są deponowane na stożkach napływowych, w środowisku rzecznym, deltowym oraz w głębokomorskim związanym ze spływami grawitacyjnymi.

Zdaniem Łydki (1985) rozdzielenie arenitów arkozowych od litycznych ma uzasadnienie, gdy rozpatrywane jest pochodzenie tych dwóch typów. Arkozy zazwyczaj powstają z rozpadu bogatych w skalenie granitoidów, podczas gdy arenity lityczne z rozpadu skał metamorficznych (łupków łyszczykowych, gnejsów, amfibolitów), metaosadowych oraz wulkanicznych. Arenity arkozowe, lityczne oraz waki wskazują na niską dojrzałość teksturalną materiału osadowego i pośrednio na krótką drogę transportu. W przypadku piaskowców subarkozowych, ziarna skaleni dominują nad składnikami litycznymi, jednak udział ziaren kwarcu wynosi pomiędzy 95 a 75%.

Literatura

Folk, R.L. 1965, Petrology of Sedimentary Rocks, Hemphill
Łydka, K. 1985. Petrologia skał osadowych, Wydawnictwa Geologiczne
Potter, P.E., Siever, R. 2012. Sand and Sandstone, Springer Science & Business Media