Rotliegend.JPG

Czerwony spągowiec

Czerwony spągowiec (niem. Rotliegendes, ang. Rotliegend) w stratygrafii jest to określenie na sukcesję klastycznych osadów kontynentalnych (fluwialnych, eolicznych i jeziornych) najczęściej dolnego permu w permskim basenie Centralnej Europy a także skały wulkaniczne (w dolnej części).

Nazwa pochodzi od niemieckiego terminu Rotliegendes stosowanego w górnictwie miedziowym, określającego czerwone klastyczne skały podścielające cyklotemy górnopermskich ewaporatów cechsztyńskich, które rozpoczynają się łupkami miedzionośnymi. Osady te przeważnie są bardzo zróżnicowane litologicznie i ubogie w szczątki organiczne, stąd problematyczne jest ich datowanie i korelacja. Choć obecnie stosowane w odniesieniu do kontynentalnej facji osadowej, czerwony spągowiec do niedawna miał znaczenie chronostratygraficzne, jako synonim dolnego permu. Jednostka ma ważne znaczenie ze względu na to, że osady te często tworzą ważne skały zbiornikowe węglowodorów.

Podobnie jak pstry piaskowiec, osady czerwonego spągowca stanowią molasę związaną z denudacją gór waryscyjskich. Basen permski, basen śródgórski rozciągał się od dzisiejszej wyżyny Penińskiej w centralnej i północnej Anglii przez południową część Morza Północnego i Holandię, północne Niemcy, Danię, południowy Bałtyk po zachodnią i południową Polskę. Izolowane mniejsze obszary znajdują się też w zachodniej Anglii i Morzu Celtyckim. Basen permski to wynik ekstensji po fałdowaniach orogenezy waryscyjskiej i utworzeniu Pangei. Na zdjęciu po prawej stronie fluwialne (rzeki okresowe) osady dolnego permu w okolicach Nortbridge w zachodniej Anglii, które stanowią odpowiednik czerwonego spągowca w głównym basenie permskim.

W Polsce na powierzchni odsłonięcia czerwonego spągowca znajdują się jedynie w Sudetach (a niecce północnosudeckiej, śródsudeckiej i rowie Laskowic) oraz w obrzeżeniu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, tzn. w rowie Sławkowa i Krzeszowic. Na terenie Niżu Polskiego na podstawie danych wgłębnych, Pokorski (1981, 1988) wydzielił w obrębie czerwonego spągowca dwa cykle diastroficzno-sedymentacyjne, tzn. na grupę Odry, zawierającą przeważnie skały wylewne i piroklastyczne lokalnie ze skałami osadowymi oraz grupę Warty. Grupa Warty obejmuje formację kórnicką (nieprzewierconą) oraz dwie sekwencje osadowe ujęte w obrębie formacji drawskiej (niżejległej, o mniejszym rozprzestrzenieniu) i noteckiej. Obie formacje w spągu budują osady gruboziarniste, które stopniowo drobnieją ku górze. W 1994 roku Karnkowski zaproponował odrębny podział czerwonego spągowca w polskim basenie permskim wydzielając:

  • podgrupę dolnośląską z formacją dolska i wulkaniczną formacją z Wyrzeki
  • podgrupę wielkopolską (górny czerwony spągowiec) z formacjami
    • zlepieńców podstawowych Polwicy
    • iłowców z Piły
    • piaskowców z Siekierek
    • zlepieńców z Książa Wielkopolskiego

Formacje te zostały skorelowane z podobnymi jednostkami wydzielonymi w obrębie basenu permskiego centralnej i zachodniej Europie.

Literatura

Lokhorst, A. (red.) 1997. NW European Gas Atlas, Haarlem (NITG-TNO)
Karnkowski P.H. 1994. Rotliegend lithostratigraphy in the central part of the Polish Permian Basin. Geological Quarterly 38, 1
Kiersnowski, H., Buniak, A. 2006. Evolution of the Rotliegend Basin of northwestern Poland, Geological Quarterly 50, 1
McCann, T. (ed.) 2008. The Geology of Central Europe: Precambrian and palaeozoic, Geological Society of London
Pokorski J. 1988. Rotliegendes stratigraphy in the north-western Poland. Bulletin of Polish Accademy of Earth Sciences 36, 99-108