Delta typu Gilberta

Delta typu Gilberta (ang. Gilbert-type delta) to klasyczny model facjalny osadów deltowych nazwany od imienia badacza, który pierwszy w 1885 roku opisał zespół facji związanych z deltą w jeziorze Bonneville w Utah, USA.

delta_Gilberta.GIF

W górnej części delty, materiał osadowy jest głównie wleczony przez prąd rzeki i tworzy pokrywę (ang. topsets) o architekturze przypominającej stożek napływowy. Frontalna część delty zazwyczaj ostro przechodzi w stromo nachylony podwodny stok. Ostre przejście może być jednak także rozmyte przez falowanie i pływy tworzące strefę przejściową. Po stoku następuje lawinowe osuwanie się przyniesionego osadu, który ma charakter spływów grawitacyjnych (kolizyjnych, kohezyjnych, densytów) a także transport w postaci podwodnych osuwisk. W ten sposób tworzone są warstwy o nachyleniu sięgającym nawet ponad 25 stopni (ang. foresets). Wysokość stoku zależy od lokalnej głębokości basenu i może sięgać nawet 600 metrów, jak ma miejsce w rowie tektonicznym Koryntu w centralnej Grecji (Ford 2007). U podnóża stoku tworzą się połogie warstwy (ang. bottomsets) osadów drobniejszych frakcji transportowanych w zawieszeniu.

Ogólnie w obrębie całej struktury obserwuje się wzrost średnicy materiału osadowego ku górze, z najgrubszą frakcją wleczoną przez nurt rzeki, znacznie drobniejszą osadzaną na stokach i najdrobniejszą u podnóża stoku. Poszczególne warstwy osadzane przez spływy po stokach charakteryzują się jednak normalnym frakcjonalnym uziarnieniem.

progradacja_przy_naturalnej_regresji.bmp

W kontekście zmian poziomu bazy, delta typu Gilberta tworzona jest w wyniku progradacji w ramach ciągów systemowych związanych z regresją morską, czyli faz: wysokiego stanu, opadania i niskiego stanu (Catuneanu 2009). "Młode" delty często nie mają rozwiniętej górnej, napływowej części (topsets) wynurzonej ponad poziom morza, zwłaszcza przy stromo nachylonym wybrzeżu (np. wybrzeże fiordowe) (Leeder 1999). Ilustracja progradującej delty przy wzroście tempa agradacji (normalna regresja) jest pokazana po prawej stronie.

Literatura

Catuneanu, O. 2006. Principles of sequence stratigraphy. Elsevier
Bell, C.M. 2009. Quaternary lacustrine braid deltas on Lake General Carrera in southern Chile. Andean Geology 36, 51-65
Ford, M., Williams, E.A., Malartre, F., Popescu, S.M. 2007. Stratigraphic architecture, sedimentology and structure of the Vouraikos Gilbert-type fan delta, Gulf of Corinth, Greece. W: Sedimentary Processes, Environments and Basins Special Publication of International Association of Sedimentologists (IAS)
Leeder, M.R. 1999. Sedimentology and sedimentary basins: from turbulence to tectonics. John Wiley & Sons
Nemec, W. 1990. Aspects of sediment movement on steep delta slopes, w: Coarse‐grained deltas, Blackwell Publishing
Nichols, G. 2005. Sedimentology and Stratigraphy. Blackwell Publishing