Ekspansja Ziemi

Teoria ekspansji Ziemi (ang. Earth expansion) to teoria geotektoniczna, która zakłada wydłużanie się promienia ziemskiego. Dwa warianty to ekspansja szybka, która rozpoczęła się w chwili rozpadu Pangei ok. 200 - 180 mln lat temu i ma charakter wykładniczy oraz ekspansja powolna, która trwa od powstania Ziemi.

Argumenty za obecnością wzrostu promienia Ziemi to między innymi stwierdzony przyrost skorupy oceanicznej w strefach grzbietów oceanicznych, przy braku stref subdukcji wokół Antarktydy i Afryki, wzrost powierzchni oceanów i braku pryzm akrecyjnych w niektórych rowach oceanicznych. Kolejnym przytaczanym argumentem jest spadek szybkości obrotu Ziemi wokół własnej osi potwierdzony badaniami paleontologicznymi. Zwolenicy teorii przytaczają też wzrost promienia Ziemi mierzony za pomocą metod geodezji satelitarnej, obserwacje oddalania się od siebie plam gorąca (punktów, w których zachodzi podnoszenie się gorących mas w płaszczu Ziemi), ogólny ruch fragmentów skorupy kontynentalnej ku północy i ich zakorzenienie na dużych głębokościach (300 - 400 km).

Naprężenia w skorupie kontynentalnej zostały wytłumaczone w 1976 roku przez Careya przez trzy mechanizmy: (1) orogeny diapirowe (z płaszczowinami grawitacyjnymi), (2) kompresję na granicach płyt w wyniku zmiany krzywizny powierzchni Ziemi oraz (3) orokliny (ang. oroclines), czyli łukowato wygięte pasy fałdowe (np. Alpy) związane ze sfenochazmami. Sfenochazmy to trójkątne klin rozprzestrzeniającej się skorupy oceanicznej pomiędzy fragmentami skorupy kontynentalnej. Rozwieranie sfenochazm powoduje rotację fragmentów skorupy kontynentalnej względem siebie, która jest kompensowana przez kompresję w jej obrębie w strefach określanych jako sfenopiezmy.

Literatura

Cwojdziński, S. 2004. Ekspansja Ziemi – Teoria alternatywna w stosunku do Tektoniki Płyt, artykuł dostępny online
Dadlez, R., Jaroszewski, W. 1994. Tektonika. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Koziar, J. 1980. Ekspansja den oceanicznych i jej związek z hipotezą ekspansji Ziemi. Sprawozdanie z Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego
Koziar, J. 2009. Ekspansja Ziemi a tektonika płyt I. Dowody ekspansji Ziemi Wrocławska Pracownia Geotektoniczna
Expanding Earth Knowledge, Co.