Piaskowiec_tumlinski.JPG

Eoliczne osady

Osady eoliczne (ang. aeolian deposits) osady zdeponowane przez wiatr. Materiał pylasty może być transportowany w formie eolicznych prądów zawiesinowych (burze pylaste) i tworzy masywne, pozbawione struktur pokrywy lessowe. Piaszczyste osady środowiska eolicznego związane są z migracją riplemarków (ang. aeolian ripples), małych i dużych wydm (ang. aeolian dune) oraz draas (ang. draa, większych form złożonych z wydm). Materiał frakcji piaszczystej jest dobrze wysortowany i obtoczony z dużym udziałem zmatowiałych ziarn kwarcowych (ze względu na ich wytrzymałość). Deflacyjne powierzchnie erozyjne są zaznaczone przez bruk rezydualny, zagłębienia deflacyjne (misy i rynny), wielograńce i ostańce.

Najstarszymi znanymi osadami eolicznymi są piaskowce o wieku 3,2 mld lat powstałe przez migrację barchanów w intrakratonicznym basenie śródgórskim (ekstensyjnym) w grupie Lower Moodies Group w Południowej Afryce. Ze względu na obecność tlenków żelaza (najczęściej pełniących rolę spoiwa, skały o pochodzeniu eolicznym mają często kolor czerwony. Osady eoliczne są ważnym wskaźnikiem paleoklimatycznym (suchy, gorący klimat). Ze względu na ich wysortowanie, tworzą one skały o wysokiej porowatości i dobrych właściwościach zbiornikowych dla złóż węglowodorów. Także ze względu na ich dobre wysortowanie i dobre obtoczenie osady wydmowe są trudne do zagęszczenia i charakteryzują się obniżonym kątem tarcia wewnętrznego, a więc także obniżoną wytrzymałością na ścinanie.

Zdjęcie po prawej stronie przedstawia piaskowiec tumliński, Góry Świętokrzyskie, trias, pstry piaskowiec. Osady zostały zdeponowane w wyniku migracji wydm, widoczne wielkoskalowe skośne warstwowanie ograniczone przez poziome powierzchnie ścięcia erozyjnego, patrz eoliczny system depozycyjny.

Literatura

Bagnold, R. 1941. Physics of Blown Sand and Desert Dunes, Mathuen.
LeTourneau, P.M., Huber, P. 2006. Early Jurassic eolian dune field, Pomperaug basin, Connecticut and related synrift deposits: Stratigraphic framework and paleoclimatic context. Sedimentary Geology 187, 63–81, dostępne dzięki Lamont -Doherty Earth Observatory, Columbia University
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer