Facja osadowa

Facja osadowa (ang. i łac. facies, czyli oblicze) to termin głównie stosowany w odniesieniu do skał osadowych, który oznacza wszelkie cechy jednostki skalnej, jak skład mineralny, skamieniałości, tekstura i struktura sedymentacyjna odróżniające ją od sąsiadujących jednostek.

Już w latach dwudziestych i trzydziestych XIX wieku Young i Bird zauważyli oboczną zmienność formacji skalnych. Termin "facja" został wprowadzony w 1838 roku przez Amanza Gressly, który starał się usystematyzować dolno jurajskie formacje w Górach Jura we Francji i Szwajcarii. Gressly zdefiniował fację jako "wszelkie, główne litologiczne (litofacja) i paleontologiczne (biofacja) cechy określonej jednostki stratygraficznej". Termin został wprowadzony w celu opisu i klasyfikacji jednostek sedymentacyjnych dla przewidywania występowania określonych surowców mineralnych (ropy naftowej, gazu, rud metali itp.).

Stopniowo wraz z rozwojem modeli facjalnych (jak np. sekwencji Boumy lub model osadów łachy meandrowej Allena z 1963) i zrozumieniem ich przestrzennego uporządkowania cechy te zaczęły być interpretowane w kontekście procesów sedymentacyjnych charakterystycznych dla określonych systemów depozycyjnych. W przypadku analizy facjalnej za błędne uważane jest jednak mieszanie interpretacji środowiska depozycyjnego z opisem cech skały (np. Erben 1964).

Facja sedymentacyjna oznacza cechy teksturalne i strukturalne oraz skład petrograficzny skały osadowej lub luźnego osadu, które odróżniają daną jednostkę litologiczną (np. warstwę) od sąsiadujących jednostek i które są wynikiem ich depozycji w określonym środowisku sedymentacyjnym. Podobne facje mogą być jednak produktem różnych środowisk. Jednoznaczne określenie genezy jest jedynie możliwe w przypadku znajomości przestrzennego uporządkowania facji. W odróżnieniu od facji litologicznych, pojęcie facji organicznej (organofacji) dotyczy opisu charakteru i pochodzenia materii organicznej zawartej w skałach osadowych.

Z czasem zastosowanie geofizyki w stratygrafii a zwłaszcza sejsmiki refleksyjnej w poszukiwaniach naftowych doprowadziło do rozwoju stratygrafii sejsmicznej i wprowadzenia facji sejsmicznych, które oparte są o charakterystyczne układy geometryczne na profilach i rozdzielających je granice sejsmicznych. Zastosowanie georadaru w sedymentologii rozpoczęte w latach 90 doprowadziły w oparciu o zasady stratygrafii sejsmicznej do powstania stratygrafii radarowej i wprowadzenia pojęcia facji radarowych.

Facje w skałach metamorficznych są definiowane przez charakterystyczny skład mineralny, który jest wynikiem składu mineralnego pierwotnej skały (która uległa metamorfozie) oraz temperatury i ciśnienia, w której powstawały.

Literatura

Cross, T.A., Homewood, P.W. 1997. Amanz Gressly’s Role in Founding Modern Stratigraphy Geological Society of America Bulletin 109, 1617-1630 dostępne dzięki UIUC
Erben, H.K. 1964. Facies Development in the Marine Devonian of the Old World. W: Proceedings of the USSHER Society, Torquay, 1964
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer
Reading, H.G., 2001. Clastic facies models, a personal perspective, Bulletin of Geological Society of Denmark, 48