fald.JPG

Fałd

Fałd (ang. fold) to struktura powstała w wyniku ugięcia warstw skalnych, która powstała później niż te warstwy, choć niekoniecznie w wyniku deformacji tektonicznych (Dadlez i Jaroszewski 1994).

Ze względu na ich geometrię, dwa podstawowe rodzaje fałdów to antyklina i synklina. Ze względu na położenie jego skrzydeł (ang. limbs) istnieją fałdy:

  • stojące (ang. upright o pionowej powierzchni osiowej),
  • pochylone (ang. inclined powierzchnia osiowa nachylona pod kątem 10 do 80 stopni),
    • obalone (ang. overturned z obydwoma skrzydłami - grzbietowym i brzusznym - nachylonymi w tym samym kierunku)
  • leżące (ang. recumberant, czyli o powierzchni osiowej nachylonej pod kątem mniejszym niż 10 stopni) i
  • przewalone (ang. inverted przechylona powierzchnia osiowa) .

Ze względu na relacje pomiędzy wrastwami istnieją fałdy koncentryczne (wspólne centrum, miąższość warstw jest stała), symilarne (taki sam kształt warstw, większa miąższość w przegubach warstw) i dysharmonijne (różne miąższości i brak wspólnego centrum).

Na zdjęciu po prawej stronie leżący fałd ślichowicki obejmujący górno dewońskie (fran) wapienie i margle w okolicach Kielc. Dobrze widoczne odspojenia przegubowe.

Fałdowanie może być wynikiem poziomej kompresji, pary sił działających na różnych poziomych płaszczyznach, pary sił działających w obrębie różnych bloków poniżej fałdowanych warstw (fałdy kulisowe), tektoniki solnej, pionowych ruchów wzdłuż uskoków, ale także osuwisk i w mniejszej skali spływów grawitacyjnych.

Literatura

Dadlez, R., Jaroszewski, W. 1994. Tektonika. Wydawnictwo Naukowe PWN
Ashton, H. (ed.) 2004. McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Earth Science. Emerald Group Publishing Limited