Flisz_karpacki.jpg

Flisz

Flisz (ang. flysch) to znacznej miąższości następstwo rytmicznie powtarzających się warstw drobnoziarnistych morskich osadów (łupków, margli) przewarstwionych ławicami piaskowców o horyzontalnie stałej miąższości i charakteryzujących się normalnym uziarnieniem frakcjonalnym.

Termin został wprowadzony w 1827 roku przez Studera na podstawie jego badań utworów górnej kredy w regionie Siemmenthal w Szwajcarii. Pierwotnie miał czysto litologiczne znacznie i oznaczał monotonne przewarstwienia piaskowców i łupków lub warstw węglanowych (w przypadku fliszu węglanowego). Później od lat sześćdziesiątych XX wieku wiązany był z depozycją osadów synorogenicznych przez prądy zawiesinowe, w odróżnieniu od molasy, która oznaczała postorogeniczne lub późnoorogeniczne osady płytkomorskie i lądowe.

Termin był stosowany we wczesnych modelach systemów depozycyjnych stożków podmorskich. W zależności od długości transportu wyróżniano flisz proksymalny i dystalny. Charakterystyka fliszu dystalnego (udział grubych frakcji) sugeruje, że oprócz prądów zawiesinowych w transporcie znaczną rolę odgrywały spływy kohezyjne i spływy o charakterze mieszanym.

Pomimo, że termin flisz związany jest z teorią geosynklinarną, został przeniesiony do teorii tektoniki płyt. Choć jest obecnie głównie stosowany ze względów historycznych w nazewnictwie stratygraficznym, jest to termin bardzo użyteczny ze względu na połączenie opisu litologicznego z genetycznym. Synonimem fliszu jest rytmit (ang. rhythmite) sugerujący rytmicznie powtarzające się warstwy piaskowców i mułowców.

Zdjęcie po prawej stronie przedstawia flisz karpacki w Zawoi-Składach obejmujący mioceńską formację mułowców i żwirowców z Zawoi (Piotrowski i Piotrowska 2004). Fotografia wykonana przez: Tomasz Smolik.

Literatura

Bouma, A.H. 1962. Sedimentology of some Flysch Deposits: A Graphic Approach to Facies Interpretation. Elsevier
Dżułyński, S., Walton, E. K. 1965. Sedimentary features of flysch and greywackes. Elsevier
Piotrowski, J., Piotrowska, K. 2004. Słownik jednostek litostratygraficznych Polski. Tom IV: jednostki nieformalne mezozoiku i kenozoiku, dostępny na stronie Państwowego Instytutu Geologicznego