Frakcje uziarnienia

Frakcje uziarnienia (ang. fractions) to charakterystyczne przedziały średnic ziarn w skałach osadowych. Procentowy udział cząsteczek należących do poszczególnych frakcji uziarnienia może być wyrażany w zawartości objętościowej lub wagowej w zależności od stosowanej metody analizy. Uziarnienie jest jedną z cech teksturalnych skał osadowych i decyduje o wielu ich cechach fizycznych (jak na przykład porowatość, czy gęstość objętościowa) i mechanicznych.

Udział frakcji uziarnienia jest przedstawiony za pomocą wykresu uziarnienia. W sedymentologii głównie stosowana jest skala Wentworth’a. Dla porównania podane są także skale podawane przez Polską Normę PN-86/B-2480 i PN-EN-ISO-14688 stosowane w geologii inżynierskiej. W skład frakcji ilastej wchodzą głównie minerały ilaste.

Frakcje PN-EN ISO 14688-2:2006 [mm] PN-86/B-2480 [mm] wg. Wentworth’a [mm]
Duże głazy >630 LBo - -
Głazowa 200-630 Bo - -
Kamienista (psefitowa) 63 -200 Co > 40 > 64
Żwirowa (psefitowa) 2 - 63 Gr 2 - 40 2 - 64
Piasek gruby (psamitowa) 0,63 - 2 CSa 0,50 - 2 0,50 - 2
Piasek średni (psamitowa) 0,20 - 0,63 MSa 0,25 - 0,50 0,25 - 0,50
Piasek drobny (psamitowa) 0,063 - 0,20 FSa 0,05 - 0,25 0,0625 - 0,25
Pylasta, też mułki (pelitowa, ang. silt) 0,002 - 0,063 Si 0,002 - 0,05 0,0039 - 0,0625
Ilasta (pelitowa, ang. clay) < 0,002 Cl < 0,002 < 0,0039

W sedymentologii wielkości ziarn jest często podawana w jednostkach $\phi$ wyrażanych jako $\phi$=-logsS, gdzie S to wielkość ziarn w milimetrach.

Literatura

Cheel, R.J. 2005. Introduction to Clastic Sedimentology, Chapter 2. Grain texture, Sedimentology course notes, Brock University
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer.