IMG_20170920_140418.jpg

Kopułowe warstwowanie

Warstwowanie kopułowe (ang. hummocky cross-bedding) to jednowymiarowy model facjalny, zespół cech facjalnych wskazujących amalgamację warstw powstających w wyniku oddzielnych wydarzeń sztormowych i tworzonych przez ruch oscylacyjny wody poniżej podstawy falowania związanej ze spokojną pogodą. Jest więc wskaźnikiem środowiska depozycyjnego, zwłaszcza jego głębokości.

Kopułowe warstwowanie zostało po raz pierwszy opisane pod nazwą truncated wave ripple laminae w roku 1966 przez Campbella, także określone jako crazy bedding przez Howarda (1971). Obecne określenie wprowadzili Harms i in. (1975). Klasyczna sekwencja opisana przez Dotta i Bourgeois w 1982 roku zakłada struktury erozyjne w spągu, powierzchnie ścięcia niższego rzędu pomiędzy warstewkami i grubymi laminami o falistym kształcie. Osad z laminacją poziomą przykryty jest przez strefę z wyraźnym skośnym warstwowaniem (riplemarki). Strop sekwencji tworzy warstwa mułowcowa z bioturbacjami (śladami drążenia).

Warstwowanie kopułowe często po prostu składa się z serii nakładających się na siebie wklęsłych i wypukłych lamin. Zazwyczaj są to osady złożonez frakcji pyłowej i piaszczystej. Ogólnie zaznacza się normalna gradacja uziarnienia (drobnienie frakcji ku górze) często z drobnym żwirem u podstawy profilu. Skala tych struktur może być bardzo różna a odległości pomiędzy sąsiadującymi grzbietami mogą być rzędu od decymetrów do kilku metrów (Middleton 2003).

Zdjęcie po prawej stronie w centralnej części przedstawia warstwowanie kopułowe w płytkomorskich piaskowcach i mułowcach formacji Hasle, dolna jura (pliensbach), wyspa Bornholm. Podstawa niektórych warstewek podkreślona jest przez obecność drobnego żwiru i fragmentów muszli. Głębokość morza oceniana jest na 10 do 40 m (Surlyk i Noe-Nygaard 1986).

Literatura

Campbell, C.V. 1966. Truncated wave-ripple laminae. Journal of Sedimentary Petrology 36, 825-828
Dott, R. H., Bourgeois J. 1982 Hummocky Stratification: Significance of Its Variable Bedding Sequences, Geological Society of America Bulletin 93
Harms, J.C., Southard, J.B., Spearing, D.R., Walker, R.G. 1975. Depositional Environments as Interpreted from Primary Sedimentary Structures and Stratification Sequences. Society of Economic Paleontologists and Mineralogists, Short Course 2
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer
Surlyk F., Noe-Nygaard N. 1986. Hummocky cross-stratification from the Lower Jurassic Hasle Formation of Bornholm, Denmark, Sedimentary Geology 46