Litostratygrafia

Litostratygrafia (ang. lithostratigraphy), dziedzina stratygrafii, która zajmuje się kartowaniem, korelacją i interpretacją jednostek litologicznych na podstawie ich cech litologicznych oraz relacji stratygraficznych (ICS).

Według definicji ICS jednostki litostratygraficzne obejmują skały osadowe, magmowe i metamorficzne i są definiowane i rozpoznawana dzięki ich cechom fizycznym. Metoda litostratygraficzna nie zajmuje się ich wiekiem, przedziałem czasu, w którym powstawały, historią geologiczną i sposobem tworzenia a geograficzny zasięg wydzielanych jednostek jest wynikiem ciągłości i rozprzestrzenienia ich charakterystycznych cech litologicznych. Każda formalna jednostka litostratygraficzna ma jasno i dokładnie zdefiniowane cechy litologiczne na podstawie stratotypu. Hierarchia formalnych jednostek litostratygraficznych obejmuje:

  • grupę (ang. group), która obejmuje co najmniej dwie formacje,
  • formację (ang. formation), która jest podstawową jednostką litostratygrafii,
  • ogniwo (ang. member), które stanowi wydzieloną część formacji oraz
  • warstwę (ang. bed) wydzielane są jedynie, gdy zawierają jakąś szczególną, markerową cechę, która jest szczególnie użyteczna.

Formacja jest jedyną formalną jednostką litostratygrafii, która musi być wyodrębniona na danym kartowanym obszarze. Jak wszystkie jednostki litostratygraficzne jest oparta jedynie na podstawie różnic litologicznych względem innych formacji. Jej miąższość może się wahać od poniżej metra do kilku tysięcy metrów. Jednostki litostratygraficzne podrzędne względem formacji są wydzielane jedynie, gdy zachodzi taka potrzeba, tzn. istnieją podrzędne różnice litologiczne. Jednostki supergrupy i podgrupy są stosowane jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Do szczególnych jednostek litostratygraficznych zaliczane są:

  • kompleks (ang. complex), czyli jednostka litostratygraficzna składająca się z różnorodnych rodzajów skał (osadowych, magmowych, metamorficznych) oraz charakteryzująca się nieregularnie przemieszaną litologią lub bardzo skomplikowanymi relacjami strukturalnymi,
  • horyzont litostratygraficzny (ang. lithostratigraphic horizon), czyli powierzchnia zmiany litologicznej, granica jednostki litostratygraficznej lub bardzo cienka warstwa markerowa o szczególnej litologii w obrębie jakiejś jednostki litologicznej.

Metoda litostratygraficzna zaniedbuje przerwy w sedymentacji, które są związane z powierzchniami niezgodności i w przeszłości zakładała, że jednostki o podobnej litologii powstały w tym samym okresie czasu, co często ze względu diachroniczny charakter ich granic mogło prowadzić to do błędów w interpretacji. Jednostki litostratygraficzne stanowią podstawę kartografii geologicznej, ponieważ mogą być wydzielone we wszelkich masach skalnych w przeciwieństwie do innych jednostek stratygraficznych, które wymagają obecności w ich obrębie odpowiednich cech i właściwości (np. skamieniałości).

Literatura

Murphy, M.A., Salvador A. (ed.) 1994. International Stratigraphic Guide of International Commission on Stratigraphy - An abridged version, Lithostratigraphic Units, International Union of Geological Sciences and the Geological Society of America
Jensen, J.P. 1987. Lateral accretion features (epsilon cross-bedding) and point bars in the weichselian Køge Esker, East-Sjælland, Denmark. Bulletin of Geological Society of Denmark 37, 11-19.
Räsänen, M.E., Auri, J.M., Huitti, J.V., Klap, A.K., Virtasalo, J.J. 2009. A shift from lithostratigraphic to allostratigraphic classification of Quaternary glacial deposits. GSA (Geological Society of America) Today 19, 3-11.
British Geological Survey, 1999. Classification of artificial (man-made) ground and natural superficial deposits applications to geological maps and datasets in the UK, Research Report RR 99–04, BGS Rock Classification Scheme