zachelmie.JPG

Niezgodność

Powierzchnie niezgodności (ang. unconformity) w stratygrafii, powierzchnie erozyjne lub powierzchnie wynikające z przerwy w sedymentacji, które oddzielają starsze skały od młodszych i reprezentują znaczne (rzędu milionów lat) luki czasowe, czyli hiatusy.

niezgodnosc.GIF

Koncepcja powierzchni niezgodności została wprowadzona w 1788 roku przez szkockiego geologa Jamesa Huttona. Hutton opisał niezgodność kątową pomiędzy niemal pionowo zalegającymi osadami syluru i poziomymi warstwami piaskowca dewońskiego (old red) w Siccar Point na wschodnim wybrzeżu Szkocji. Po raz pierwszy jednak zaobserwował rok wcześniej powierzchnię niezgodności zaznaczoną przez warstwę caliche na wyspie Arran w zachodniej Szkocji. Koncepcja została upowszechniona dopiero w 1830 roku dzięki publikacji Charlesa Lyella w jego "Principles of Geology".

Sam termin "niezgodność" wprowadził w 1909 roku Eliot Blackwelder, choć angielski termin "disconformity" w znaczeniu niezgodności pomiędzy równoległymi warstwami oddzielonymi powierzchnią erozyjną lub powierzchnią reprezentującą przerwę w sedymentacji stosował już w 1905 roku Amadeus William Grabau. Grabau wydzielił także "dyskordacje kątowe", czyli powierzchnie oddzielające warstwy o różnym nachyleniu. Ten pierwszy podział niezgodności (tzn. na powierzchnie erozyjne oraz dyskordancje kątowe) został zmodyfikowany i rozszerzony w roku 1957 przez Dunbara i Rodgersa , którzy stworzyli do dziś stosowaną klasyfikację głównych rodzajów powierzchni niezgodności (rysunek po prawej stronie):

1. kątowe (ang. angular unconformity lub angular discordance)
2. prawie zgodności (penakordancja) (ang. paraconformity)
3. erozyjne (ang. erosional unconformity lub disconformity)
4. przekraczające (ang. nonconformity), gdzie formacje osadowe zalegają na podłożu krystalicznym lub metamorficznym.

Jak widać, niezgodności często oddzielają jednostki o różnym charakterze strukturalnym (niezgodność kątowa i przekraczająca). Powierzchnie niezgodności mają fundamentalne znaczenie w allostratygrafii oraz stratygrafii sekwencyjnej ponieważ definiują granice jednostek stratygraficznych. W przypadku, gdy przerwa w sedymentacji lub erozja jest nieznaczna a dalsza sedymentacja zachodzi w tym samym środowisku, stosowany jest termin diastema.

W stratygrafii sekwencyjnej w systemie depozycyjnym wybrzeża morskiego, niezgodności są definiowane za pomocą powierzchni erozyjnych (np. rzeczne, z rozpuszczania, karstyfikacji), które powstały w środowisku lądowym (ang. subaerial unconformity), tzn. przed transgresją morską. Takie niezgodności definiują granice sekwencji i wyrażają się w postaci poziomów glebowych, profili wietrzeniowych, caliche, czy głębokich wcięć dolin rzecznych (ang. incised valleys). W głębszych partiach basenu morskiego granice jednostek określane są przez "powierzchnie zgodności", czyli powierzchnie, które są mogą być skorelowane z niezgodnościami na lądzie (ang. correlative conformities).

Literatura

Blackwelder, E. 1909. The valuation of unconformities, The Journal of Geology 289-299
Clari, P.A., Dela Pierre, F., Martire, L. 1995. Discontinuities in carbonate successions: identification, interpretation and classification of some Italian examples. Sedimentary Geology 100, 97-121 dostępny dzięki SEPM Website (Society for Sedimentary Geology)
Donovan, A.D. 2010. The sequence stratigraphy family tree: understanding the portfolio of sequence methodologies w: Zaitlin, B.A. 2010. Application of modern stratigraphic techniques: theory and case histories 94. SEPM Society for Sedimentary Geology
Vail, P.R., Todd, R.G., Sangree, J.B., 1977. Seismic Stratigraphy and Global Changes of Sea Level, Part 5: Chronostratigraphic Significance of Seismic Reflections, publikacja zamieszczona na SEPM (Society for Sedimentary Geology) Website