Niezgodność

Powierzchnie niezgodności (ang. unconformity) w stratygrafii to powierzchnie erozyjne lub powierzchnie reprezentujące przerwy w sedymentacji, które oddzielają starsze skały od młodszych i reprezentują znaczne (rzędu milionów lat) luki czasowe, czyli hiatusy.

niezgodnosc.GIF

Koncepcja powierzchni niezgodności została wprowadzona w 1788 roku przez szkockiego geologa Jamesa Huttona. Hutton opisał niezgodność kątową pomiędzy niemal pionowo zalegającymi osadami syluru i poziomymi warstwami piaskowca dewońskiego (old red) w Siccar Point na wschodnim wybrzeżu Szkocji. Po raz pierwszy jednak zaobserwował rok wcześniej powierzchnię niezgodności zaznaczoną przez warstwę caliche na wyspie Arran w zachodniej Szkocji. Koncepcja została upowszechniona dopiero w 1830 roku dzięki publikacji Charlesa Lyella w jego "Principles of Geology".

Sam termin "niezgodność" wprowadził w 1909 roku Eliot Blackwelder, choć angielski termin "disconformity" w znaczeniu niezgodności pomiędzy równoległymi warstwami oddzielonymi powierzchnią erozyjną lub powierzchnią reprezentującą przerwę w sedymentacji stosował już w 1905 roku Amadeus William Grabau. Grabau wydzielił także "dyskordacje kątowe", czyli powierzchnie oddzielające warstwy o różnym nachyleniu. Ten pierwszy podział niezgodności (tzn. na powierzchnie erozyjne oraz dyskordancje kątowe) został zmodyfikowany i rozszerzony w roku 1957 przez Dunbara i Rodgersa , którzy stworzyli do dziś stosowaną klasyfikację głównych rodzajów powierzchni niezgodności (rysunek po prawej stronie):

  • kątowe (ang. angular unconformity lub angular discordance)
  • prawie zgodności (penakordancja) (ang. paraconformity)
  • erozyjne (ang. erosional unconformity lub disconformity)
  • przekraczające (ang. nonconformity), gdzie formacje osadowe zalegają na podłożu krystalicznym lub metamorficznym.

Jak widać, niezgodności często oddzielają jednostki o różnym charakterze strukturalnym (niezgodność kątowa i przekraczająca). Powierzchnie niezgodności mają fundamentalne znaczenie w allostratygrafii oraz stratygrafii sekwencyjnej ponieważ definiują granice jednostek stratygraficznych. W przypadku, gdy przerwa w sedymentacji lub erozja jest nieznaczna a dalsza sedymentacja zachodzi w tym samym środowisku, stosowany jest termin diastema.

W stratygrafii sekwencyjnej w systemie depozycyjnym wybrzeża morskiego, niezgodności wyrażane są przez powierzchnie erozyjne (np. rzeczne, z rozpuszczania, karstyfikacji) powstające w środowisku lądowym (ang. subaerial unconformity) definiują granice sekwencji. Takie niezgodności wiążą się z powstawaniem poziomów glebowych, profili wietrzeniowych, caliche, głębokich wcięć dolin rzecznych (ang. incised valleys). W głębszych partiach basenu morskiego granice jednostek określane są przez ich korelatywne powierzchnie zgodności (ang. correlative conformities).

Literatura

Blackwelder, E. 1909. The valuation of unconformities, The Journal of Geology 289-299
Clari, P.A., Dela Pierre, F., Martire, L. 1995. Discontinuities in carbonate successions: identification, interpretation and classification of some Italian examples. Sedimentary Geology 100, 97-121 dostępny dzięki SEPM Website (Society for Sedimentary Geology)
Donovan, A.D. 2010. The sequence stratigraphy family tree: understanding the portfolio of sequence methodologies w: Zaitlin, B.A. 2010. Application of modern stratigraphic techniques: theory and case histories 94. SEPM Society for Sedimentary Geology
Vail, P.R., Todd, R.G., Sangree, J.B., 1977. Seismic Stratigraphy and Global Changes of Sea Level, Part 5: Chronostratigraphic Significance of Seismic Reflections, publikacja zamieszczona na SEPM (Society for Sedimentary Geology) Website