Steinmann.tif

Ofiolit

Ofiolit (ang. ophiolite, od greckiego ophi, wąż za ang. serpent) fragment skorupy oceanicznej nasunięty na skorupę kontynentalną (obdukcja).

Uproszczona sekwencja ofiolitowa w spągu rozpoczyna się warstwą perydotytów pochodzących z płaszcza Ziemi. Nad nimi leży warstwa zbudowana z gabra, które powstało w wyniku krystalizacji w dawnych komorach magmowych. Sekwencja przykryta jest przez warstwę bazaltową pociętą licznymi dajkami (intruzjami) a ponad nimi leżą lawy poduszkowe powstałe z wypływu magmy na dno oceanu. W stropie często spotykane są także skały osadowe. Sekwencja jest zwykle zmetamorfizowana w facji zeolitowej (przy powierzchni) po zieleńcową a nawet amfibolitową w obrębie skał ultramaficznych płaszcza (perydotytów).

Rysunek po prawej stronie przedstawia trójcę Steinmanna pochodzącą z publikacji Coleman (1977) za E. den Tex.

Pierwotnie termin został użyty przez Brogniarta (1827) jako określenie na greckie serpentynity, skały ultramaficzne (płaszcza Ziemi) poddane metamorfizmowi niskotemperaturowemu, a dokładniej oceanicznemu metamorfizmowi hydrotermalnemu. Michale-Levi dla odmiany zastosował ten termin względem diabazów (dolerytów), poddanych serpentynizacji. Dopiero w 1927 roku Steinmann na podstawie obserwacji z basenu Morza Śródziemnego zaproponował koncepcję sekwencji (asocjacji) skał magmowych: perydotyty (serpentynity) - gabro - diabazy - spility. W tym samym czasie Bowen (1927) wprowadził niezależnie koncepcję frakcjonalnej krystalizacji. Dyskusja ta prowadzona była w kontekście teorii geosynklinarnej. Dopiero teoria tektoniki płyt litosferycznych wyjaśniła występowanie sekwencji ofiolitowych ponad skałami należącymi do skorupy kontynentalnej nasunięciem (obdukcją).

Definicja przyjęta w 1972 roku na konferencji Towarzystwa Geologicznego Ameryki zakłada obecność (od dołu):

  • kompleksu ultramaficznego: harzburgity, herzolity, dunity (poddane serpentynizacji)
  • kompleksu gabroidów
  • kompleksu dajek maficznych (bazalty)
  • kompleksu wulkanicznego (zazwyczaj bazalty poduszkowe)

Sekwencja jest często przykryta przez skały osadowe (czerty, łupki, podrzędnie wapienie). W Polsce przykładem kompleksu ofiolitowego jest masyw Ślęży na Dolnym Śląsku.

Literatura

Bowen N.L. 1927. The origin of ultrabasic and related rocks. American Journal of Science 14
Brongniart A. 1827. Classification et caracteres mineralogiques des roches homogenes et heterogenes. Paris w: F. G. Levrault (red.)
Coleman R.G. 1977. Ophiolites - Ancient Oceanic Lithosphere? Springer
Steinmann G. 1927. Die ophiolithischen Zonen in dem mediterranen Kettengebirge. 14th International Geological Congress, Madrid 2