Orogeneza

Orogeneza (ang. orogeny, orogenesis) oznacza wydarzenie obejmujące znaczne deformacje strukturalne wraz z procesami metamorficznymi i magmatyzmem a zwłaszcza syntektonicznymi lub posttektonicznymi intruzjami granitoidów.

Termin został wprowadzony w połowie XIX wieku i pierwotnie oznaczał deformacje tektoniczne wraz z tworzeniem łańcuchów górskich (m.in. pasów fałdowych orogenezy alpejskiej, waryscyjskiej, kaledońskiej, kadomskiej), choć te dwa procesy niekoniecznie są ze sobą związane. Wynoszenie znacznych obszarów może się odbywać bez udziału znacznych deformacji tektonicznych, co jest określane jako epejrogeneza.

Do lat sześćdziesiątych XX wieku orogeneza uważana była za wynik zamykania się geosynklin. Obecnie według teorii tektoniki płyt litosferycznych przyjmuje się, że orogenezy są wynikiem kolizji lub ścierania się (transpresji) kontynentów, bloków a także kolizji łuków wyspowych ze skorupą kontynentalną. W wyniku takich deformacji następuje fałdowanie i ruchy nasuwcze odpowiedzialne za powstawanie pasów fałdowo-nasuwczych. Takie procesy stanowią etap zamykania się oceanów w cyklu Wilsona.

Niekolizyjna teoria wyjaśnia orogenezę przez wynoszenie mas magmy powstającej na frontach termalnych takich, jak strefy subdukcji, gdzie podsuwane fragmenty litosfery są topione i wynoszone.

Teoria ekspandującej Ziemi wyjaśnia ruchy orogeniczne przez zapadanie się mas skalnych w wyniku sił grawitacji, ruchy wzbudzane przez izostazję oraz rotacyjne dopasowywanie się fragmentów skorupy ziemskiej.

Literatura

Maxlow, J. 2005. Earth: Terra Non Firma, Oneoff Publishing.com
Roberts, D.G., Bally, A.W. 2012. Regional Geology and Tectonics: Phanerozoic Passive Margins, Cratonic Basins and Global Tectonic Maps, Elsevier