Peneplena

Peneplena (ang. peneplain, dosłownie oznacza "prawie-równię") to względnie płaski obszar lądowy o powierzchni terenu wyrównanej przez długotrwałą erozję do poziomu niewiele powyżej poziomu morza (poziomu bazy).

Termin został wprowadzony w 1899 roku przez Davisa na podstawie jego obserwacji w okolicy Mt. Monadnock w Nowej Anglii, USA i oznacza etap ewolucji krajobrazu, w którym pomimo długotrwałej erozji (rzecznej, ruchów masowych itp.) na granicach pomiędzy zlewniami rzek nadal istnieją drobne wyniesienia, czyli ostańce (ang. monadnock). Peneplena nie stanowi więc zupełnie wyrównanego krajobrazu, czyli końcowego etapu denudacji - jak jest często mylnie definiowana - lecz etap, który go poprzedza (Goudie 2004).

Proces peneplenizacji polega na początkowym wcinaniu się koryt rzek i obniżaniu powierzchni terenu. Dlatego ważnym elementem penepleny jest jej poziom bliski poziomowi morza. Wyrównane płaskowyże nie mogą być określane jako penepleny. Przykładem penepleny była peneplena Skandynawii istniejąca w prekambrze.

Model peneplenizacji zakłada dominującą rolę erozji w procesach denudacji i ewolucji krajobrazu. Model etchplenizacji (ang. etchplanation) zakłada dominującą rolę procesów chemicznego wietrzenia. W jego wyniku powstaje etchplena, czyli względnie wyrównana powierzchnia terenu pokryta grubą warstwą regolitu. Tego typu procesy przebiegają w ciepłym i wilgotnym klimacie.

Literatura

Chorley, R.J. 2008. The History of the Study of Landforms Or the Development of Geomorphology: Quaternary and Recent Processes and Forms (1890-1965) and the Mid-century Revolutions, Geological Society of London
Goudie, A. 2004. Encyclopedia of Geomorphology, Routledge
Huggett, R.J. 2011. Fundamentals of Geomorphology, Taylor & Francis