Riplemarki

riplemarki_wspinajace.GIF

Riplemarki (ang. ripple marks lub po prostu ripples) to najmniejsza forma depozycyjna o charakterze "zmarszczek", wysokości najczęściej pomiędzy 0,3 - 3 cm (maksymalnie 6 cm), odległości pomiędzy grzbietami równej 5 - 20 cm (maksymalnie 60 cm) i związana z transportem materiału frakcji pylastej i piaszczystej (najczęściej o średnicy pomiędzy 0,03 - 0,6 mm).

W środowisku eolicznym model powstawania riplemarków eolicznych został po raz pierwszy opisany w 1941 roku przez Bagnolda. Transport ziarn piasku po dowietrznej stronie riplemarków zdominowany jest przez procesy saltacji. Większe ziarna dzięki uderzaniu w nie przez mniejsze ziarn są przesuwane w formie toczenia lub pełzania (trakcja, do 25% całego transportu). W obrębie riplemarków w wyniku wybijania drobniejszych frakcji, najgrubsze ziarna mogą gromadzić się na ich grzbietach, co tworzy odwrócone uziarnienie frakcjonalne.

DSCF8448.JPG

Istnieje wiele rodzajów riplemarków: o prostych grzbietach, sinusoidalnych, językowatych itd. W przekroju, riplemarki mają trójkątny kształt ze stromym stokiem nachylonym w stronę głównego kierunku przepływu. Ich powstawanie jest związane ze spokojnym przepływem. Riplemarki mogą także powstawać w wyniku oscylacyjnego ruchu wody. Formami o większej skali są diuny lub wydmy. Wynikiem migracji tego typu form w środowiskach, w których przepływ ma jednolity kierunek (np. rzecznych, eolicznych) są struktury sedymentacyjne przekątnego warstwowania.

Rysunek po prawej stronie przedstawia tangencjalną przekątną laminację pozostawioną przez migrujące riplemarki (wspinające przekątne warstwowanie). Część ponad przerywaną linią nie zostaje zachowana w zapisie osadowym. Częściowo na podstawie Boggs (1987).

Charakter przekątnego warstwowania, które powstaje na skutek migracji riplemarków zależy od ich kąta wspinania. Kąt wspinania jest związany z ilością dostarczanego materiału osadowego w stosunku do ilości erodowanego materiału. W przypadku, gdy taka sama ilość piasku jest dostarczana co erodowana (kąt wspinania równy zero), brak jest pionowego przyrostu riplemarków. W takiej sytuacji skośne warstwowanie jest całkowicie usuwane i nie zostaje zachowane w zapisie. Im większa przewaga dostarczanego materiału osadzanego nad erodowanym, tym większy kąt wspinania i tym większa część migrującego riplemarka zostaje zachowana w osadzie. Taka laminacja jest określana jako "wspinające przekątne warstwowanie".

Po lewej stronie zdjęcie riplemarki powstałe przy wzrastającym kącie wspinania w osadach wodnolodowcowych w Pomellen, Niemcy (wysokość zdjęcia ok. 1 m, kliknij by powiększyć).

Literatura

Bagnold, R. 1941. Physics of Blown Sand and Desert Dunes, Mathuen.
Boggs, S. 1987. Principles of Sedimentology and Stratigraphy. Prentice-Hall
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer
Southard, J., 2006. Special Topics: An Introduction to Fluid Motions, Sediment Transport, and Current-generated Sedimentary Structures Cross stratification. Massachusetts Institute of Technology: MIT OpenCouseWare: Sedimentary Geology Lecture Notes