IMG_20170920_155558.jpg

Riplemarki

Riplemarki (ang. ripple marks lub po prostu ripples) to najmniejsza forma depozycyjna o charakterze "zmarszczek", wysokości najczęściej pomiędzy 0,3 - 3 cm (maksymalnie 6 cm), odległości pomiędzy grzbietami równej 5 - 20 cm (maksymalnie 60 cm) i związana z transportem materiału frakcji pylastej i piaszczystej (najczęściej o średnicy pomiędzy 0,03 - 0,6 mm). Zdjęcie po prawej stronie przedstawia formację Hardeberga, wczesno kambryjskie osady wybrzeża morskiego, kamieniołom Strøby, Bornholm, Dania.

riplemarki_wspinajace.GIF

Rysunek po lewej stronie przedstawia tangencjalną przekątną laminację pozostawioną przez migrujące riplemarki (wspinające przekątne warstwowanie). Część ponad przerywaną linią nie zostaje zachowana w zapisie osadowym. Częściowo na podstawie Boggs (1987).

W środowisku eolicznym model powstawania riplemarków eolicznych został po raz pierwszy opisany w 1941 roku przez Bagnolda. Transport ziarn piasku po dowietrznej stronie riplemarków zdominowany jest przez procesy saltacji. Większe ziarna dzięki uderzaniu w nie przez mniejsze ziarn są przesuwane w formie toczenia lub pełzania (trakcja, do 25% całego transportu). W obrębie riplemarków w wyniku wybijania drobniejszych frakcji, najgrubsze ziarna mogą gromadzić się na ich grzbietach, co tworzy odwrócone uziarnienie frakcjonalne.

Istnieje wiele rodzajów riplemarków: o prostych grzbietach, sinusoidalnych, językowatych itd. W przekroju, riplemarki mają trójkątny kształt ze stromym stokiem nachylonym w stronę głównego kierunku przepływu. Ich powstawanie jest związane ze spokojnym przepływem. Riplemarki mogą także powstawać w wyniku oscylacyjnego ruchu wody. Formami o większej skali są diuny lub wydmy. Wynikiem migracji tego typu form w środowiskach, w których przepływ ma jednolity kierunek (np. rzecznych, eolicznych) są struktury sedymentacyjne przekątnego warstwowania.

Charakter przekątnego warstwowania, które powstaje na skutek migracji riplemarków zależy od ich kąta wspinania. Kąt wspinania jest związany z ilością dostarczanego materiału osadowego w stosunku do ilości erodowanego materiału.

DSCF8448.JPG

W przypadku, gdy taka sama ilość piasku jest dostarczana co erodowana (kąt wspinania równy zero), brak jest pionowego przyrostu riplemarków. W takiej sytuacji skośne warstwowanie jest całkowicie usuwane i nie zostaje zachowane w zapisie. Im większa przewaga dostarczanego materiału osadzanego nad erodowanym, tym większy kąt wspinania i tym większa część migrującego riplemarka zostaje zachowana w osadzie. Taka laminacja jest określana jako "wspinające przekątne warstwowanie".

Zdjęcie po prawej stronie przedstawia riplemarki powstałe przy wzrastającym kącie wspinania w osadach wodnolodowcowych w żwirowni Pomellen, północno-wschodnie Niemcy.

Literatura

Bagnold, R. 1941. Physics of Blown Sand and Desert Dunes, Mathuen.
Boggs, S. 1987. Principles of Sedimentology and Stratigraphy. Prentice-Hall
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer
Southard, J., 2006. Special Topics: An Introduction to Fluid Motions, Sediment Transport, and Current-generated Sedimentary Structures Cross stratification. Massachusetts Institute of Technology: MIT OpenCouseWare: Sedimentary Geology Lecture Notes