IMG_20170529_182810.jpg

Ruchy masowe

Ruchy masowe (ang. mass movement, mass wasting) to zbiorczy termin określający różne, mniej lub bardziej nagłe procesy transportu grawitacyjnego regolitu w dół stoku. Po prawej stronie zdjęcie osuwiska z Wolińskiego Parku Narodowego, widoczna misa osuwiskowa i koluwium, której jest podcinane przez fale morskie.

Termin został zaproponowany w 1894 roku przez niemieckiego geomorfologa Albrechta Pencka, który chciał oddzielić procesy transportu grawitacyjnego od transportu przez media, tzn. wiatr, wody płynące oraz lód. Ruchy masowe są jednym ze składników erozji i mechanicznej denudacji. Ze względu na mechanizm działania Varnes w 1958 i 1978 roku podzielił ruchy masowe zachodzące na lądzie na podstawowych pięć procesów:

  • obrywy (ang. falls), czyli , nagłe przemieszczenia mas skalnych takich, jak głazy, rumosz, które powstają one w wyniku procesów wietrzeniowych
  • odpadanie (ang. topples) bloków skalnych i luźnych osadów
  • osuwiska (ang. slides): translacyjne i rotacyjne
  • boczne rozciąganie (ang. lateral spreads)
  • spływy (ang. flows), wg Varnesa (1978): spływy rumoszu i spływy błotne, tu zawarte jest także spełzywanie (ang. creep)

Według klasyfikacji Varnesa możliwe są kombinacje dwóch lub więcej powyższych mechanizmów. Dla środowiska podwodnego Dott w 1963 wyróżnił obrywy (ang. falls), osuwiska (ang. slides), osunięcia (ang. slumps), spływy (ang. flows) i spływy turbidytowe (ang. turbidity flows). Kolejna klasyfikacja podwodnych spływów grawitacyjnych została podana m.in. przez Middletona i Hamptona w 1973 roku.

Spływy rumoszu to lawiny rumoszowe lub osypiska, które powstają, gdy przemieszczeniu ulega materiał zawierający nie więcej niż 50 procent frakcji ilastej, pylastej i piaszczystej. Spływy błotne (ang. mudslides) mają miejsce, gdy transportowany materiał jest przesycony wodą i zawiera co najmniej 50 procent frakcji ilastej, pylastej i piaszczystej. Spełzywanie to bardzo powolny rodzaj spływów wg. Varnesa, który polega na powolnej deformacji bez nagłego zniszczenia jego struktury. Do zniszczenia struktury dochodzi natomiast w przypadku osuwisk lub obrywów. Wyróżnia się spełzywanie sezonowe, ciągłe i progresywne.

Bezpośrednie geologiczne przyczyny ruchów masowych obejmują takie zjawiska jak:

Literatura

Cruden, D.M., Couture, R. 2011. The Working Classification of Landslides: material matters, PanAm CGS Geotechnical Conference
Highland, L., 2004 Landslide Types and Processes, U.S. Geological Survey Fact Sheet
Kusky, T.M., Cullen, K.E. 2010. Encyclopedia of Earth and Space Science, Infobase Publishing
Penck, A. 1894. Morphologie der Erdoberfläche. Engelhorn
Varnes, D. J. 1978. Slope movement types and processes. In: Special Report 176: Landslides: Analysis and Control (Eds: Schuster, R. L. & Krizek, R. J.). Transportation and Road Research Board, National Academy of Science, Washington D. C., 11-33