Rzeki roztokowe

Rzeki roztokowe lub warkoczowe (ang. braided rivers) charakteryzują się względnie szerokim, niezbyt krętym korytem poprzedzielanym łachami korytowymi (ang. mid-channel bars). Roztokowy charakter rzeki kształtuje się w warunkach, gdy rzeka unosi znaczne ilości osadu, jej brzegi mogą być łatwo erodowane, nachylenie profilu jest znaczne (w porównaniu z rzekami meandrującymi) i występują częste i znaczne wahania w poziomie przepływu.

Depozycja odbywa się na łachach w obrebie koryta rzecznego i w korycie rzecznym, ale także na zakolach w wyniku migracji diun i riplemarków, których wysokość jest proporcjonalna do głębokości koryta. Nakładanie się na siebie kolejnych warst pozostawionych przez diuny powoduje powstawanie prostych łach wewnątrzkorytowych (ang. unit bars). Typowa sekwencja osadów, która jest ograniczona od dołu przez powierzchnię erozyjną dna rzeki i składa się (od dołu) z wielkoskalowego tabularnego warstwowania, zestawów przekątnie warstwowanych rynnowo i tabularnie i lamin drobnoziarnistych osadów.

Scour.GIF

Wielkoskalowe tabularne warstwowanie zapada zgodnie z kierunkiem przepływu i jest związane z przyrostem zaprądowym osadu (ang. downstream accretion). Jego powstawanie związane jest z lawinowym osuwaniem się ziarn po zaprądowej stronie łach wewnątrzkorytowych (najczęściej złożonych ang. compound bars) w warunkach wysokich stanów przepływu. Takie warstwowanie wypełnia częste przegłębienia w dnie koryta (na rysunku po prawej stronie cyfrą 1). W zaprądowej części przegłębień sekwencja może zaczynać się łagodnie nachylonymi pod prąd warstwami, które powstają poprzez podprądowe nakładanie się na siebie diun (ang. upstream accretion, pokazane na rysunku cyfrą 5).

Przekątne warstwowanie rynnowe i tabularne jest związane z migracją diun i może powstawać w wyniku przyrostu bocznego na bocznych stokach łach wewnątrzkorytowych oraz przy wysokich stanach przepływu na ich górnych powierzchniach (przyrost pionowy). Miąższość zestawów maleje ku górze, co jest związane z głębokością przepływu i najczęściej obserwuje się normalną gradację uziarnienia. Przyrost boczny na łachach wewnątrzkorytowych porównywany jest do odsypów bocznych w rzekach meandrujących. Sekwencja może być zwieńczona laminami drobnoziarnistych osadów powstających w korytach na powierzchni łach wewnątrzkorytowych (ang. cross-bar channels) w trakcie niskich stanów przepływu a nawet osadami organicznymi.

Kopalny zapis osadów równi powodziowej jest znacznie rzadszy niż w przypadku rzek meandrujących i jest możliwy przez znacznej subsydencji obszaru. Ze względu na wysoką porowatość i relacje przestrzenne względem innych formacji, kopalne koryta rzek roztokowych często tworzą ważne skały zbiornikowe węglowodorów.

Literatura

Best, J.L., Ashworth, P.J., Bristow, C.S., Roden, J. 2003. Three-dimensional sedimentary architecture of a large, mid-channel sand braid bar, Jamuna River, Bangladesh. Journal of Sedimentary Research 73, 516-530
Sambrook Smith, G.H., Best, J.L., Bristow, C.S., Petts, G.E. 2006. Braided Rivers: Process, Deposits, Ecology and Management. Special Publication of the IAS, John Wiley & Sons