Sejsmity

DSC07579.JPG

Sejsmity (ang. seismites) to struktury deformacyjne powstałe w luźnych osadach w wyniku trzęsień ziemi, termin czasem także stosowany w odniesieniu do osadów lub skał, w których występują te struktury.

Sejsmity obejmują różnego rodzaju spękania osadu, warstwowania konwolutne i odwodnieniowe, w tym struktury miseczkowe, kanały odwodnieniowe, dajki klastyczne i wulkany piaszczyste. Struktury odwodnieniowe powstają w wyniku upłynnienia osadu.

Termin zaproponowany został przez niemieckiego paleontologa Adolfa Seilachera w roku 1969 w odniesieniu do osadów ilastych w Kalifornii, w których opisano struktury deformacyjne powstałe w wyniku wstrząsów. Sejsmity są określane przez Seilachera jako "paleosejsmografy", czyli "wskaźniki synsedymentacyjnych wstrząsów sejsmicznych". Na podstawie obserwacji terenowych wiadomo, że aby doszło do upłynnienia osadu wstrząsy sejsmiczne muszą mieć siłę co najmniej 5 stopni w skali Richtera (Seed 1968). Empirycznie stwierdził też, że w przypadku wstrząsów o sile 6 stopni w skali Richtera, upłynnienie zachodzi w strefie do 9 km od epicentrum, zaś przy trzęsieniach o sile 7 stopni do 70 km (Seed 1979).

W Polsce liczne przykłady sejsmitów zostały rozpoznane m.in. w Sudetach, m.in w permskich osady z Golińska (Wojewoda 1989), czy w kredowych w Górach Stołowych a także w Karpatach (Zuchiewicz 2011) oraz na Niżu Polskim (Piotrowski i in. 2012).

Na zdjęciu sejsmity, warstwowania konwolutne z Siekierek (zdjęcie Paweł Sydor), pierwsze odkryte na Niżu Polskim sejsmity w osadach czwartorzędowych (eemskich). Zostały rozpoznane przez A. Piotrowskiego (2012) w odsłonięciu na krawędzi Doliny Odry w Siekierkach. Podobne znalezione także zostały po niemieckiej stronie Doliny Odry. Są one związane z glacjoizostatycznymi ruchami skorupy po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego.

Literatura

Piotrowski A., Brose F., Sydor P., Seidler J., Pisarska-Jamroży, M. 2012. Osady Interglacjału Eemskiego w Siekierkach, w: Korelacja osadów plejstocenu na pograniczu polsko-niemieckim w Dolinie Dolnej Odry. XIX Konferencja Stratygrafia Plejstocenu Polski, Cedynia 3-7 września 2012
Seed H. 1968. Landslides during earthquakes due to solid liquefaction, American Society of Civil Engineering, Soil Mechanics Foundations Division 94
Seed H. 1979. Soil liquefaction and cyclic mobility for level ground during earthquakes, Journal of Geotechnical Engineering 105
Seilacher A. 1969. Fault-graded beds interpreted as seismites, Sedimentology 13
Wojewoda J., 2008. Komory dyfuzyjne - przykład zróżnicowanej reologicznie reakcji osadu ziarnistego na wstrząs sejsmiczny. Przegląd Geologiczny 56
Zuchiewicz W., Tokarski A.K, Świerczewska A., Zasadni J., Siemińska A., 2011. Pierwsze stanowisko holoceńskich uskoków w polskich Karpatach zewnętrznych. Przegląd Geologiczny 59