Stożek podmorski

Stożek podmorski (ang. submarine fans) to środowisko, system depozycyjny i forma, która z grubsza ma kształt wachlarza zlokalizowana u podnóża skłonu kontynentalnego, do którego materiał osadowy dostarczany jest dolinami podmorskimi przez podmorskie spływy grawitacyjne (w tym także prądów zawiesinowe).

Stożki podmorskie należą do słabo poznanych środowisk. Ich rozmieszczenie jest ściśle związane z lokalizacją delt wielkich rzek. Wczesny model facjalny stożka podmorskiego został stworzony przez Walkera i Mutti (1973) oraz Normarka (1978). Według tego modelu stożek ma kształt wachlarza i jest dzielony jest na część

stozek_i_kanion.jpg
  • górną z głównym korytem dostarczającym osady terygeniczne z kanionów podmorskich otoczonych wałami przykorytowymi i osadami spływów kohezyjnych,
  • środkową z siecią przemieszczających się koryt dystrybucyjnych (zazwyczaj jedynie jeden kanał jest aktywny) i
  • dolną (zewnętrzną) z niezliczonymi mniejszymi kanałami (o głębokości paru metrów) zakończonych stożkami z osadami spływów grawitacyjnych.

Koryta i kanały mają morfologię bardzo zbliżoną do rzek menadrujących. Dystalne części stożka mogą być erodowane i przenoszone przez prądy poruszające się u podstawy skłonu kontynentalnego i deponowane jako konturyty. Model został zmodyfikowany w 1992 roku przez Walkera na podstawie badań sejsmicznych i sejsmoakustycznych. Okazało się, że morfologia stożków podmorskich może być bardzo różna (może wcale nie przypominać stożka). Wyróżniono cztery zespoły facjalne:

  • koryta i wałów przykorytowych,
  • pokrywy osadowej o równomiernym charakterze,
  • kompleksów związanych z podmorskimi ruchami masowymi,
  • osuwiska i spływy grawitacyjne związane z osunięciami wałów wzdłużkorytowych.

Zdjęcie po prawej stronie przedstawia kanion podmorski i stożek koło zatoki Monterey, Kalifornia. Zdjęcie dostępne dzięki uprzejmości U.S. Geological Survey.

Według Shanmughama (1997) błędna interpretacja osadów rozmaitych spływów grawitacyjnych jako turbidyty doprowadziła do przekonania, że stożki podmorskie są głównie zbudowane z osadów prądów zawiesinowych. Analiza rdzeni wiertniczych z różnych obszarów złóż ropy i gazu na Morzu Północnym wykazała, że jedynie 1% osadów stożków podmorskich to osady prądów zawiesinowych, zaś aż 80 - 90% to osady spływów o charakterze przejściowym pomiędzy spływami kohezyjnymi a turbidytami, czyli densytów.



Wzrost stożków podmorskich jest ściśle związany z okresami niskiego poziomu bazy w morzach i oceanach. Przy wzroście poziomu bazy w Holocenie osady terygeniczne są często "uwiezione" w obrębie szelfu kontynentalnego i wiele z istniejących stożków jest nieaktywna. Dodatkowo wzrastający poziom bazy przesunął podstawę falowania sztormowego powyżej górnej krawędzi stoku kontynentalnego, eliminując podmorskie spływy uruchamiane przez sztormy.

Literatura

Boggs, S. 1987. Principles of Sedimentology and Stratigraphy. Prentice Hall
Leeder, M.R. 1999. Sedimentology and sedimentary basins: from turbulence to tectonics. John Wiley & Sons.
Shanmugam, G. 2002. Ten turbidite myths Earth-Science Reviews 58, 311– 341