Transgresja i regresja

Catuneanu_%282002%29.GIF

Transgresja i regresja (ang. transgression, regression) to zmiany położenia brzegu morskiego regulowane poprzez wzajemne oddziaływanie eustatycznych zmian poziomu bazy i sedymentacji, ale także ruchów tektonicznych skorupy ziemskiej. Transgresja, czyli przesunięcie zespołów facji związanych z wybrzeżem w kierunku lądu jest wywołana przez wzrost przestrzeni dla depozycji osadów, czyli akomodacji wskutek podwyższenia poziomu bazy.

W przypadku, gdy dostawa materiału z lądu jest większa niż przestrzeń dla osadów, czyli gdy wzrost poziomu morza jest niewielki, następuje regresja i przesunięcie brzegu w stronę morza. Taka regresja jest określana jako regresja normalna lub właściwa w przeciwieństwie do regresji wymuszonej, która następuje przy spadku względnego poziomu bazy pozostawia po sobie zupełnie inny układ facjalny. Więcej na temat regresji normalnej i wymuszonej, patrz artykuł na temat regresji wymuszonej. Porównaj także podobnie brzmiący termin ingresja.

Na rysunku schemat transgresji i regresji w środowisku klastycznego wybrzeża morskiego (MFS - powierzchnia maksymalnego zalewu).

Przykładami największych transgresji są transgresja ordowicka (największa w paleozoiku) i transgresja późnej kredy (największą w mezozoiku). Transgresja późnej kredy po raz pierwszy była postulowana w 1875 roku przez Suessa. Według rekonstrukcji Matsumoto (1977) transgresja objęła około 23% powierzchni Ziemi. Całkowity wzrost poziomu morza od początku albu do końca kredy (od 94 mln lat temu do 64 mln lat temu) sięgnął 650 m (Hancock i Kauffman 1979). Osady mórz epikontynentalnych pokryły prawie cały obszar Europy (oprócz Skandynawii, Masywu Czeskiego, Walii, Zachodniej Anglii, Szkocji i Irlandii), Morza Północnego, centralnej części Ameryki Północnej, centralnej Azji (na wschód od Morza Kaspijskiego), północnej części Afryki. Jednocześnie głębokomorska depozycja przebiegała na terenie południowego skraju Europy i Morza Śródziemnego.

Literatura:

Catuneanu, O., 2002. Sequence stratigraphy of clastic systems: concepts, merits, and pitfalls. Journal of African Earth Sciences 35, 1-43
Hancock, J.M. Kauffman, E.G. 1979. The great transgressions of the Late Cretaceous. Journal of the Geological Society of London 136, 75-186
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer