Tsunamit

Tsunamit (ang. tsunamite) osad pozostawiony przez falę tsunami, najczęściej wywołaną przez podmorskie wstrząsy sejsmiczne, osuwiska, erupcje wulkaniczne, uderzenia meteorytów, także pochodzenia atmosferycznego. Fala tsunami charakteryzuje się dużą długością i dużą siłą nośną w formie suspensji, która redeponuje osady podłoża, najczęściej plażowe, podbrzeża a także z lądu.

Termin został wprowadzony przez chińskiego badacza Gong-Yiming w 1988 roku. W tamtym czasie tsunami było powszechnie kojarzone z transportem w trakcji, czyli podobnej do transportu sztormowego. Późniejsze obserwacje pokazały, że główna górna część warstwy jest deponowana w wyniku utraty siły nośnej i nagłego opadnięcia osadu, który znajdował się w zawieszeniu i saltacji, choć grubsze frakcje mogą być także wleczone po powierzchni terenu, na który wkracza fala.

Morton i in. (2007) wymieniają następujące podstawowe cechy charakterystyczne dla tsunamitu to:

  • cienka warstwa lub serii lamin (każda związana z osobną napływającą falą) o miąższości nie więcej niż 1 m, najczęściej nie więcej niż 25 cm, warstwa naśladuje ukształtowanie powierzchni terenu, często wspinając się na wyniesienia topograficzne 2 do 3 m powyżej najbardziej wyniesionych osadów sztormowych
  • miąższość warstwy najpierw wzrasta z odległością od brzegu, osiągając największą miąższość ok. 50 m od brzegu, następnie stopniowo maleje (w przeciwieństwie do osadów sztormowych, które mają największą miąższość przy brzegu), spadek średnicy ziaren w w głąb lądu
  • warstwa jest homogeniczna lub o normalnej gradacji uziarnienia (brak frakcjonalnego uziarnienia wskazuje na nagłą depozycję w chwili zatrzymania fali wpływającej i przed inicjalizacją ruchu powrotnego wody), brak w niej struktur sedymentacyjnych, nawet lamin pokruszonych muszli charakterystycznych dla osadów sztormowych, skład mineralny podobny do składu lokalnych osadów plażowych
  • w dolnej części obecność fragmentów toczeńców, klastów iłów organicznych i korali, fragmentów skał o wielkości frakcji kamienistej i głazowej lub klasów gleby z podłoża, możliwa obecność warstwy minerałów ciężkich w spągu
  • obecność laminy iłów lub materii organicznej w obrębie lub w stropie warstwy tsunamitu (ang. mud cap)
  • obecność powierzchni erozyjnej sięgającej od plaży dziesiątki do paruset metrów w głąb lądu, może być przykryta przez tsunamit lub może on zaczynać się dalej w głąb lądu
  • dodatkowo w górnej części warstwy czasami obserwowano obecność cienkich zestawów warstwowania skośnego, nachylonego w kierunku morza związanego z odpływem wód z lądu.

Inni autorzy (Szczuciński i in., 2012, Srivasalu i in. 2007) zwracają jednak uwagę na indywidualny charakter każdego osadu pozostawionego przez fale tsunami, który jest związany głównie z charakterem i pochodzeniem materiału osadowego. Udokumentowano często też laminowany/warstwowany charakter, co Morton wskazuje jako wyznacznik osadów sztormowych. Osady tsunami najlepiej zachowują się na terenach podmokłych i płytkich zbiornikach, jednak najgłębiej w ląd sięgają w pobliżu dolin rzecznych (sztormy rzadko transportują osad w górę dolin rzecznych). Fala wkracza od od kilkuset do kilku tysięcy metrów w głąb lądu pozostawiając nawet osad nawet 300 m wgłąb lądu w zależności od ukształtowania terenu. Tsunamit może mieć różny zasięg w stosunku do maksymalnego zasięgu fali w głąb lądu: od połowy zasięgu fali do niemal jego maksymalnego zasięgu. Osady fali powrotnej mogą być ograniczone do przebiegu obniżeń i dolin.

Literatura

Morton R.A., Gelfenbaum G., Jaffe B.E. 2007. Physical criteria for distinguishing sandy tsunami and storm deposits using modern examples, Sedimentary Geology
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer