Kem_w_Buku%20%2818%29.JPG

Uskok

Uskok (ang. fault) to powierzchnia powstała poprzez rozerwanie skały, nieciągłość tektoniczna, wzdłuż której dochodzi do wzajemnego przesunięcia skrzydeł warstw skalnych. Zdjęcie po prawej stronie przedstawia serię mikrouskoków i spękań w plejstoceńskich osadach limnoglacjalnych (piaski pylaste), deformacje glacitektoniczne.

Termin "uskok" (podobnie jak skrzydło zrzucone i wiszące) został wprowadzony w XIX wieku przez górników pracujących w kopalniach węgla kamiennego (Andre 1888). Dyslokacja to bardziej ogólny termin odnoszący się do uskoków i wyraźnie zarysowanych fleksur (Dadlez i Jaroszewski 1994). Ze względu na rodzaj ruch wzdłuż powierzchni uskokowej istnieją:

  • uskoki zrzutowe (ang. dip-slip faults, jedynie ruch pionowy),
  • uskoki przesuwcze (ang. strike-slip faults, ruch jedynie w poziomie: lewoskrętny lub prawoskrętny) oraz
  • uskoki zrzutowo-przesuwcze (ang. oblique-slip faults, zarówno ruch poziomy, jak i pionowy).

Ze względu na kierunek ruchu pionowego istnieją:

  • uskoki normalne (ang. normal fault), w których górne skrzydło jest zrzucone oraz
  • uskoki odwrócone (ang. reverse fault) składające się z skrzydła spągowego, zrzuconego (ang. footwall) pod powierzchnią uskokową oraz stropowego, podniesionego lub wiszącego (ang. hangingwall) ponad uskokiem.
uskok_listryczny.GIF

Uskoki mogą być poziome, połogie (<45 stopni), strome (>45 stopni) i pionowe. Uskok listryczny (ang. listric fault, schemat po prawej stronie) to uskok o zakrzywionym kształcie, którego upad maleje wraz ze wzrostem głębokości.

Uskok zgodny, czyli syntetyczny (ang. synthetic faults) to rodzaj drugorzędnego uskoku o zgodnym kierunku z głównym uskokiem. Uskok przeciwstawny, czyli antytetyczny (ang. antithetic fault) to rodzaj drugorzędnego uskoku o przeciwnym kierunku do głównego uskoku. Uskoki sprzężone (ang. conjugate faults) uskoki, które wzajemnie się przecinają (najczęściej pod kątem 60 lub 120 stopni).

Uskok nożycowy (lub zawiasowy, ang. hinge fault) stanowi odmianę uskoku zrzutowego, w którym każde ze skrzydeł jest w pewnej części zrzucone a w drugiej wyniesione, natomiast wzajemne przemieszczenie pionowe skrzydeł wzrasta wraz z odległością od punktu zawiasowego. W planie uskoki normalne najczęściej tworzą sieci prostokątne, równoległoboczne, nieregularne, kulisowe (ang. en echelon pattern) i koncentryczne.

Literatura

Dadlez, R., Jaroszewski, W. 1994. Tektonika. Wydawnictwo Naukowe PWN
André, G.G. 1888. A practical treatise on coal mining, Volume 1, E. & F. N. Spon