Warstwowanie.bmp

Warstwowanie

Warstwowanie lub stratyfikacja (ang. bedding lub stratification, od stratum - warstwa, l.mn. strata) jest podstawową strukturą sedymentacyjną oraz cechą skał osadowych i luźnych osadów, która polega na względnie poziomym zaleganiu warstw (także nazywanych ławicami) oddzielonych od siebie przez zauważalne, ostre powierzchnie warstwowania.

W litostratygrafii warstwy stanowią jednostki stratygraficzne najniższego rzędu, które wchodzą w skład ogniwa i formacji. Natomiast w kontekście stratygrafii, warstwy nie mają sprecyzowanej miąższości, charakteru litologicznego (nie muszą się różnić litologicznie od sąsiednich warstw), nie muszą być jednolite litologicznie, reprezentują krótkie jednostki czasowe (Campbell 1967).

Jako struktura sedymentacyjna warstwowanie jest rozpatrywane jako produkt procesów sedymentacyjnych i erozyjnych. Choć powierzchnie warstwowania mogą być wynikiem zmian w teksturze skały i może powstawać dzięki procesom diagenezy, zazwyczaj jednorodna warstwa sedymentacyjna jest traktowana jako wynik wydarzenia, które trwało zaledwie sekundy lub minuty (Boggs 2001). Dlatego warstwa traktowana jest jako produkt sedymentacji w jednakowych warunkach depozycyjnych, tzn. niezmiennej prędkości przepływu, dostawie materiału osadowego itp. Natomiast powierzchnie warstwowania wynikają z przerw w depozycji (braku dostawy osadu) lub procesów erozyjnych reprezentujących dłuższe okresy czasu niż czas związany z depozycją (wg teorii punktowej agradacji).

Powierzchnie warstwowania mogą być także zaznaczone przez nieciągłość litologiczną związaną ze zmianą warunków depozycyjnych. Struktury warstwowania obejmują

  • warstewki lub laminy (ang. l.p. lamina, l.mn. laminae, < 3 mm cienka, 3-10 mm gruba),
  • zestawy lamin (ang. laminasets),
  • ławice lub warstwy (ang. beds, bardzo cienka 1-3 cm, cienka 3-10 cm, średnia 10-30 cm, gruba 30-100 cm, bardzo gruba >1 m),
  • zestawy warstw (ang. bedsets) i
  • piętra (ang. storey).
Warstwowanie.JPG

O ile laminy i warstwy wyróżniane są ze względu na ich miąższość (laminy mają grubość poniżej 1 cm), zestawy warstw i lamin wyróżniane są ze względu na obecność ważniejszych powierzchni warstwowania, które mogą wiązać się z nieznacznymi powierzchniami erozyjnymi. Laminy są widoczne dzięki zmianom w średnicy ziarn, zawartości minerałów ilastych lub materii organicznej, składu mineralnego (np. zawartości minerałów ciężkich) oraz zawartości mikroskamieniałości. Przykładem laminacji są zestawy przekątnie warstwowane.

Piętra są ograniczone przez główne powierzchnie niezgodności, ich granice wiążą się ze znacznymi zmianami facjalnymi i składają się zazwyczaj z zestawów warstw. Różnica w definicji tych dwóch struktur jest umowna, choć określenie piętro odnosi się do jednostek o znacznie większej skali niż ławice. Amalgamacja warstw to zespół nakładających się na siebie warstw, które reprezentują oddzielne wydarzenia depozycyjne (np. kopułowe warstwowanie).

Literatura

Boggs, S. Jr., 2001. Principles of sedimentology and stratigraphy Prentice-Hall, Upper Saddle River, New Jersey.
Campbell, C.V. 1967. Lamina, laminaset, bed and bedset. Sedimentology 8, 7-26.
Southard, J., 2006. Special Topics: An Introduction to Fluid Motions, Sediment Transport, and Current-generated Sedimentary Structures Cross stratification. Massachusetts Institute of Technology: MIT OpenCouseWare: Sedimentary Geology Lecture Notes.