Kanion-Pai.JPG

Wietrzenie

Wietrzenie (ang. weathering) to zespół procesów fizycznych i chemicznych prowadzący do rozpadu, rozdrobnienia macierzystej skały (wietrzenie fizyczne) oraz rozpadu chemicznego budujących ją minerałów (wietrzenie chemiczne). Oba rodzaje wzajemnie się jednak wspomagają. Wietrzenie fizyczne dominuje w klimacie zimnym i suchym (np. dezintegracja powodowana zamarzaniem). Ostatecznym produktem takiego wietrzenia jest zupełnie rozdrobniony materiał skalny.

Wietrzenie chemiczne dominuje w ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych i polega na rozpuszczaniu, utlenianiu oraz hydrolizie na powierzchniach składników mineralnych w skale. Skalenie rozpadają się na minerały ilaste i związki żelaza. W klimacie tropikalnym ostatecznym produktem są tlenki i metali, głównie żelaza (lateryty) i aluminium (boksyty), zaś pozostałe składniki skały są odprowadzane przez infiltrujące wody. Wietrzenie jest tu ograniczone do strefy powyżej zwierciadła wód podziemnych, czyli strefy wadozy, zazwyczaj sięgającej nie głębiej niż 100 m p.p.t.

Zdjęcie po prawej stronie przedstawia kanion Kong Lan w północnej Tajlandii. Żebra skalne zachowały się dzięki różnicom w podatności skał na wietrzenie chemiczne.

W klimacie suchym i gorącym mogą się tworzyć warstwy caliche, gipsu i wapieni. Działalność korzeni roślin może być przyczyną wietrzenia fizycznego a wydzielane substancje mogą powodować wietrzenie chemiczne. Wietrzenie jest składnikiem procesów denudacyjnych i prowadzi do powstawania zwietrzeliny.

Innym rodzajem wietrzenia jest wietrzenie podmorskie, czyli halmyroliza, które zachodzi w wyniku reakcji ze słoną wodą morską.

Literatura

Leeder, M.R. 1999. Sedimentology and sedimentary basins: from turbulence to tectonics. John Wiley & Sons
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer
Hounslow, A. 1995. Water Quality Data: Analysis and Interpretation, CRC Press