Zasada superpozycji

Klify%20Moheru.JPG

Zasada superpozycji (ang. the principle of superposition) to jedna z głównych zasad stratygrafii, stosowana do wyznaczania wieku względnego warstw skał osadowych (nie stosuje się do skał intruzywnych), która zakłada, że w serii niezaburzonych warstw, najstarsze znajdują się na spodzie sekwencji i są przykryte przez coraz młodsze warstwy.

Zasada superpozycji jest przypisywana Nicolasowi Steno (1631–1686) także znanemu jako Neils Stensten, który w 1669 roku opisał ją w De Solido intra Solidum naturaliter Contento Dissertationis Prodromus. Jego praca oparta była na interpretacji zapisu stratygraficznego formacji z okolic Toskanii, w której wiek względny odczytywał dzięki analizie zawartych w skałach skamieniałości.

Zasada powstała przy okazji prac, jakie Steno prowadził nad metodyką rekonstrukcji paleogeograficznych, na potrzeby których wprowadził także zasadę "wstecznego usuwania" (ang. back-stripping). Według niej poznanie przeszłości geologicznej obszaru jest możliwe dzięki znajomości obecnej budowy geologicznej i stopniowemu usuwaniu coraz młodszych jej elementów. Obie zasady są szczególnie przydatne przy wyznaczaniu następstwa wiekowego warstw zdeformowanych tektonicznie. Steno zakładał, że warstwy geologiczne pierwotnie zalegały pionowo (zasada pierwotnie poziomego zalegania i uważany jest za prekursora rekonstrukcji palinspatycznych.

Pośród wielu praw przypisywanych Steno, inne stosowane w stratygrafii zasady to:

Na zdjęciu po prawej stronie Klify Moheru na południowo-zachodnim wybrzeżu Irlandii (County Clare). Urwisko o wysokości ponad 270 metrów jest zbudowane w najniższej części z późnokarbońskich (namur) głębokomorskich łupków ilastych (kulm) deponowanych przez prądy zawiesinowe (Clare Shale Formation). Ponad nimi zalegają łupki i piaskowce powstałe w środowisku deltowym i rzecznym (Gull Island Formation). Najwyższa część jest zbudowana ze czarnych łupków ilastych związanych z transgresją (sekcje skondensowane). Następstwo warstw zawiera więc zapis wypełniania basenu sedymentacyjnego osadami i coraz płytszego środowiska zakończonego ponownym pogłębieniem i transgresją.

Literatura

Hansen, J.M. 2009. On the origin of natural history: Steno’s modern, but forgotten philosophy of science, Bulletin of the Geological Society of Denmark 57, 1-24
Rance, H. 2011 The Present is Key to Past, 365 Topics in Historical Geology, Rozdział 19: Three fundamental stratigraphical principles due to Steno online dostępne dzięki Geowords.com
Wignall, P. B., Best, J.L. 2004. Sedimentology and kinematics of a large, retrogressive growth-fault system in Upper Carboniferous deltaic sediments, western Ireland Sedimentology 51, 1343–1358 dostępne dzięki White Rose Research Online