Zlep-zygmuntowski.JPG

Zlepieniec

Zlepieniec (ang. conglomerate) to zlityfikowana okruchowa (klastyczna) skała osadowa zbudowana w przewadze z obtoczonych klastów frakcji żwirowej (psefitowej), kamienistej i głazowej, czyli większej niż 2 mm. Gdy klasty nie są obtoczone, stosowane jest określenie brekcja (ang. breccia).

Zlepieńce mogą być zbudowane z materiału metamorficznego (np. gnejsy, kwarcyty, marmury), wulkanicznego, głębinowego lub osadowego. W zależności od składu petrograficznego frakcji żwirowej, zlepieńce mogą być:

  • monomiktyczne - gdy ponad 95% okruchów frakcji psefitowej złożony jest z jednego rodzaju skały
  • oligomiktyczne - gdy składają się z klastów pochodzących z paru typów skał przy czym udział żadnego nie jest większy niż 95%
  • polimiktyczne - zlepieńce składają się z klastów złożonych z wielu typów litologicznych o względnie zbliżonym udziale, tzn. udział żadnego nie jest mniejszy niż 10% ani większy niż 90%.

Monomiktyczne zlepieńce często charakteryzują się dobrym obtoczeniem i wysokim udziałem klastów kwarcowych. Są one wynikiem bardzo długiego transportu lub przeróbką (erozji, transportu i depozycji) starszych zlepieńców o wysokiej dojrzałości teksturalnej. Diamiktyty to zlepieńce o udziale matriks (wypełniacza) pomiędzy 5 - 50% objętości skały. Jeżeli udział matrix jest większy niż 50% są to piaskowce, mułowce lub iłowce żwirowe. Gdy klasty zbudowane są z materiału węglanowego określane są jako kalcyrudyty (ang. calcirudite).

Conglomerate.jpg


Zdjęcie po prawej stronie przedstawia odsłonięcie górnopermskich zlepieńców zygmuntowskich (zlepieniec dolny), środowisko aluwialne (fanglomerat), Czerwona Góra niedaleko Chęcin, Góry Świętokrzyskie.

Zlepieńce powstają najczęściej w środowiskach o wysokiej energii. W warunkach kontynentalnych powstają na stożkach napływowych, jako osady rzeczne i wodnolodowcowe. W warunkach morskich są charakterystyczne dla stożków podmorskich deponowane przez spływów grawitacyjnych (najczęściej spływy kohezyjne). W morskich osadach transgresywnych często zalegają na powierzchni transgresji i są określane jako zlepieńce podstawowe (ang. basal conglomerate).

Zdjęcie po lewe stronie przedstawia odsłonięcie górnooligoceńskich zlepieńców należących do dolnej słodkowodnej molasy, Weggisschichten (warstwy z Weggis), Weggis, Lucerna, Szwajcaria. Depozycja zachodziła na stożkach napływowych u północnego podnóża młodych Alp. Klasty nachylone w stronę północnego-wschodu. Zdjęcie dzięki uprzejmości Alfons-Georg Zuellig.

Literatura

Łydka, K. 1985. Petrologia skał osadowych, Wydawnictwa Geologiczne
Middleton, G.V. (ed.) 2003. Encyclopedia of Sediments and Sedimentary Rocks. Springer.
Stow, D.A.V. 2005. Sedimentary Rocks in the Field, Manson Publishing